Recensent: Wouter van Dijk

Indonesia and the Amsterdam School: When culture crosses the ocean, Melle van Maanen e.a. (red.)

Museum Het Schip, Amsterdam 2024
ISBN 9789082921199

Hardcover, rijk geïllustreerd in kleur en zwart-wit, met notenapparaat
272 pagina’s
€ 27,50

Indonesië en de Amsterdamse School

In 2022-2023 was in het Amsterdamse Schoolmuseum Het Schip een tentoonstelling over deze bijzondere bouwstijl en de relatie met Indonesië te zien. Onderdeel van het tentoonstellingsprogramma vormde een webinarreeks, waarin Indonesische experts thema’s die ook terugkwamen in de tentoonstelling uitlichtten. Door het enthousiasme en de interesse die hierbij in Indonesië ontstond voor het onderwerp, besloot men om in samenwerking met erfgoed- en architectuurinstituten om ook in Jakarta een tentoonstelling in te richten om de wederzijdse beïnvloeding van Indonesische cultuur en de bouwstijl van de Amsterdamse School onder de aandacht te brengen. Ook deze publicatie komt voort uit deze voortgezette geïntensiveerde samenwerking tussen Indonesische en Nederlandse architectuur- en erfgoedliefhebbers.

In twaalf bijdragen verdiepen zowel Nederlandse als Indonesische auteurs zich in de overkoepelende vraag wat er gebeurt wanneer cultuur de oceaan oversteekt. De focus ligt daarbij natuurlijk op de invloed van Indonesische cultuur op architecten, ontwerpers en kunstenaars die in de Amsterdamse Schoolstijl werkten, en op de invloed van die bouwstijl in het Indonesische landschap. Een wisselwerking dus. Daarnaast vinden we ook de actualiteit in de stedenbouw terug in het boek, zoals vaak bij projecten van Het Schip. De laatste twee artikelen in de bundel handelen over een project in Jakarta waarbij met inspraak van bewoners geprobeerd wordt de sociale aspecten van het oude samenlevingsverband in de kampong te integreren in moderne woningbouw. Het boek sluit af met een casus waarbij Indonesische en Amsterdamse Schoolstijlinvloeden gebruikt worden in moderne woningbouw in Amsterdam.

Voordat de lezer bij die bijdragen aankomt maakt deze een caleidoscopische reis langs de Indonesische invloed in de geschiedenis van de Amsterdamse School. Zo gaat een van de artikelen in de bundel in op de geschiedenis van de koloniale band tussen Nederland en Indonesië die zichtbaar is in de architectuur van het Scheepvaarthuis in Amsterdam. Dat iconische Amsterdamse Schoolgebouw werd ooit gebouwd als hoofdkantoor voor verschillende scheepvaartmaatschappijen, die in die hoedanigheid veel aan hun succes te danken hadden aan de koloniale handel. Die band is in steenhouwwerk en glas-in-lood zichtbaar gemaakt. Er zijn biografische artikelen opgenomen, bijvoorbeeld over Cosman Citroen, die in Soerabaja verschillende publieke gebouwen ontwierp in Amsterdamse Schoolstijl, en over Liem Bwan Tjie, de Chinees-Indonesische architect die nog werkte als leerling van Michel de Klerk, en later een succesvol architect in Indonesië werd. Daarnaast lezen we meer over de vroege jaren van studio Louis Bogtman, over de inspiratie die danseres Gertrude Leistikow in Indonesië vond, en is er plaats voor een gesprek met kunstexpert Frans Leidelmeijer, die vanwege zijn familiegeschiedenis heel persoonlijk verbonden is met Indonesië.

Door de combinatie van stedenbouwkundige, architectuur- en cultuurgeschiedenis, biografische portretten en hedendaagse ontwikkelingen in stedenbouw en architectuur zijn de makers van Indonesia and the Amsterdam School: When culture crosses the ocean erin geslaagd een zeer gelaagd en informatief overzicht te geven van de wederzijdse beïnvloeding tussen Indonesië en Nederland op het gebied van de Amsterdamse School. Het is een waardevolle publicatie die helpt om ons beeld van de ontwerp- en bouwstijl die we kennen als de Amsterdamse School nog meer in te kleuren.

Wouter van Dijk